พอได้เห็นภาพถ่ายสถานที่ของ Carolina Sandretto ช่างภาพหญิงชาวอิตาเลียน ในนิทรรศการ All Things Left Behind ซึ่งเป็นนิทรรศการครั้งแรกของคาโรลีนาในประเทศไทย ความรู้สึกเหมือนได้เดินเข้าไปในโลกแห่งความทรงจำ ความเหงา ความรกร้าง แต่ก็แฝงไว้ด้วยร่องรอยของมนุษย์ อย่างกับว่าเราทุกคนมีประสบการณ์คล้ายๆ กัน แม้ไม่เคยไปสถานที่เหล่านั้นเลยก็ตาม
Michela Negrini เจ้าของแกลเลอรี่ [dip] contemporary art ในลูกาโนเป็นผู้ค้นพบงานของคาโรลีนา ตอนเธอได้เห็นหนังสือรวมภาพถ่ายในคิวบาที่ชื่อCuba. Vivir Con เธอก็ติดต่อช่างภาพสาวเพื่อขอดูผลงานอื่นๆ โดยเฉพาะภาพถ่ายจากเมืองพีรามิเดน บนเกาะสวาลบาร์ดในไอร์แลนด์ เธอมองเห็นความเชื่อมโยงของภาพต่างเมืองนี้ จึงได้นำผลงานทั้งสองชุดมาจัดแสดงปะปนกันและไม่มีคำบรรยายใต้ภาพว่าเป็นสถานที่ใดเพื่อสร้างบทสนทนาใหม่ ในนิทรรศการ All Things Left Behind ซึ่งจัดขึ้นที่ River City Bangkok “ถ้าดูเฉยๆ โดยที่ฉันไม่บอกอะไรก็แทบจะแยกไม่ออกเลยว่านี่คือคิวบาหรือสวาลบาร์ดกันแน่ และที่น่าสนใจอีกอย่างคือ ถึงแม้ทั้งสองแห่งนี้จะอยู่ห่างไกลกันคนละทวีป แต่ก็ได้รับอิทธิพลจากรัสเซียและคอมมิวนิสต์เหมือนกัน ถึงจะมีวัฒนธรรมที่แตกต่างกัน แต่ก็ยังมีอะไรที่เหมือนกันด้วย” มิเกลาเล่าให้เราฟังก่อนพิธีเปิดนิทรรศการจะเริ่มต้นขึ้น
คาโรลีนาซึ่งอาศัยอยู่ในปารีสและมิลานถือเป็นศิลปินรุ่นใหม่ที่น่าจับตามอง เธอเล่าว่าชอบถ่ายภาพมาแต่ไหนแต่ไรแล้ว ถึงแม้จะร่ำเรียนมาทางด้านรัฐศาสตร์ “เพราะครอบครัวฉันเป็นครอบครัวรัฐศาสตร์ ปู่กับพ่อฉันสอนวิชานี้ที่มหาวิทยาลัย” แต่เพราะชอบถ่ายภาพ ทำให้เธอตัดสินใจไปเรียนถ่ายภาพจริงจังที่นิวยอร์ก และตระเวนไปตามสถานที่ต่างๆ เพื่อถ่ายภาพด้วยกล้องอะนาล็อกเพื่อบันทึกวันเวลาที่ผันผ่านผ่านความทรงจำ และการละทิ้งซึ่งเป็นหัวข้อที่เธอสนใจ จนได้รับการตีพิมพ์ในสื่อต่างๆ รวมทั้งนำเสนอในนิทรรศการ เธอบอกว่า “ฉันออกเดินทางอยู่แล้ว เลยได้ถ่ายภาพ เราไม่จำเป็นต้องดั้นด้นเสาะหาสถานที่ที่จะถ่าย แต่มันเหมือนสถานที่นั้นเลือกเราเอง เพราะเราได้ไปอยู่ตรงนั้น ถูกที่ ถูกเวลา” คาโรลีนาให้สัมภาษณ์
เราเดินดูภาพต่างๆ ด้วยกันจนมาหยุดอยู่หน้าภาพถ่ายที่รูปเช เกบาราอยู่ในนั้น ซึ่งทำให้รู้ทันทีว่านั่นคือคิวบา เธอเล่าให้ฟังถึงเหตุผลที่ไปประเทศนี้ว่าซับซ้อนเล็กน้อย “ฉันไปที่นั่นครั้งแรกตอนปีค.ศ. 2009 แล้วฉันก็ออกมาเพราะไม่เห็นว่ามีอะไรที่น่าสนใจ ฉันอยากเห็นความเป็นมนุษย์มากกว่าความเป็นซัมเมอร์พาราไดส์” แต่ในปีค.ศ. 2012 เธอเริ่มกลับไปใหม่โดยมีไกด์พาไปยังสถานที่ที่เธอตามหา “คนที่นั่นเป็นมิตรมาก ฉันพยายามสร้างสัมพันธ์ก่อนที่จะถ่ายรูปพวกเขา ฉันได้ไปพักที่นั่น ได้ไปเยือนอพาร์ตเมนต์ขนาดใหญ่ ก่อนจะปฏิวัติแต่ละชั้นคือบ้านของครอบครัวหนึ่ง แต่หลังจากถูกตัด แต่ละครอบครัวก็ย้ายมาอัดกัน หนึ่งห้องอยู่กันหนึ่งครอบครัวก็เลยแออัดมาก แต่เราก็ได้เห็นความสัมพันธ์กับข้าวของต่างๆ ที่กองเต็มบ้าน ของบางอย่างที่จะพังแล้วก็ทิ้งไม่ได้ ต้องซ่อมแซมใช้ประโยชน์กันต่อไป”
ส่วนที่เมืองพีรามิเดน เกาะสวาลบาร์ด คาโรลีนาเป็นช่างภาพคนแรกๆ ที่ได้รับอนุญาตให้เข้าไปที่นั่น “มันเป็นเมืองที่แปลกมาก เดิมเคยเป็นเมืองเหมืองที่อยู่ใต้การปกครองของสหภาพโซเวียต มีทุกอย่างพร้อมสรรพ แต่เมื่อเลิกทำเหมือง คนก็ทิ้งเมืองไปในช่วงปลายยุค 1990s แต่ดูจากสภาพสถานที่ เหมือนกับว่าพวกเขาหนีอะไรสักอย่างแล้วก็ทิ้งของไว้ ซึ่งมันดูน่าตกใจมากเลยล่ะ” เธอตั้งข้อสังเกตว่า “บางทีเมืองที่ถูกทิ้งร้างกลับเต็มไปด้วยร่องรอยมากกว่าเมืองที่มีคนอาศัยอยู่”
คาโรลีนาถ่ายภาพเหล่านี้ด้วยกล้องฟิล์มฮาเซิลบลัดสมัยปีค.ศ. 1950 “แต่การถ่ายด้วยฟิล์มก็ทำให้ฉันทำงานเข้ากับชีวิตของคนคิวบายากขึ้น ฉันอยากใช้เวลานานๆ อยู่กับโมเมนต์ตรงนั้น” ภาพถูกพิมพ์ลงบนเปเปอร์แคนวาส จึงให้ความรู้สึกเหมือนภาพวาดอยู่นิดๆ และถ่ายทอดความรู้สึกของสถานที่ที่เต็มไปด้วยร่องรอยของกาลเวลาและความทรงจำเหล่านั้นได้อย่างลึกซึ้ง เราสงสัยว่าเธอจะคิดว่างานของเธอเป็นเหมือนสารคดีไหม “ฉันเคยทำพวกโปรเจ็กต์สารคดีมาเยอะ อย่างเช่นตอนที่ฉันถ่ายภาพโรงหนังเก่าในคิวบา สมัยนี้มันอาจจะมีเส้นแบ่งบางๆ กั้นระหว่างงานสารคดีกับงานอาร์ต แต่สำหรับโปรเจ็กต์นี้ ฉันตั้งใจเน้นแง่มุมอาร์ทิสติกมากกว่า รวมถึงการลงลึกในการสำรวจแก่นของความทรงจำและกาลเวลาที่ผ่านไป”
ก่อนจากกัน เราถามคำถามสุดท้ายว่าอะไรทำให้ภาพถ่ายหนึ่งทรงพลัง “ยากเหมือนกันนะ แต่สำหรับฉันมันคือคอมโพสิชั่น ฉันต้องเลือกว่าจะเล่าอะไรในภาพและอะไรที่จะละไว้ มันทำให้ภาพมีพลัง แต่หัวข้อก็สำคัญมากเช่นกัน เพราะมันมีผลว่าคนที่ได้เห็นจะรู้สึกอย่างไรแม้ว่าจะเป็นเรื่องส่วนบุคคลก็ตาม ฉันว่าภาพที่ทรงพลังมากคือภาพที่จัดองค์ประกอบมาดีจนเราจดจำได้ หรือบางครั้งเราก็จำได้ว่าภาพนั้นทำให้เรารู้สึกอย่างไร เพราะแม้ความรู้สึกอาจจะดูเหมือนไม่จีรัง แต่มันเป็นสิ่งที่จะติดอยู่ในใจคุณ ซึ่งบางครั้งก็มากกว่าภาพถ่ายนั้นๆ เสียอีก”
ALL THINGS LEFT BEHIND
จัดแสดงจนถึงวันที่ 30 มีนาคม 2563 ห้อง 240 ชั้น 2 ริเวอร์ ซิตี้ แบงค็อก
