Writer: Anyawan Thongboonrod
“สวัสดี” รอง จิตต์สิงห์
“สวัสดี” คือคำแรกที่เราเอ่ยกับพี่รอง-จิตต์สิงห์ สมบุญ ศิลปินเจ้าของผลงานนิทรรศการ ‘สวัสดี2519’ ซึ่งกำลังจัดแสดงอยู่ที่ MOCA (Museum of Contemporary Art) ในห้องขนาดใหญ่ที่มีพื้นหลังสีขาว ขับเน้นความหมายให้กับงานศิลปะหลากหลายรูปแบบ ทั้งจิตรกรรม ประติมากรรม เสื้อผ้า เซรามิก และวิดีโอ
พี่รองเอ่ยคำว่า “สวัสดี” กลับมา พร้อมเชื้อเชิญให้เราทำความรู้จักกับภัณฑารักษ์ของนิทรรศการนี้ คุณนิ่ม นิยมศิลป์ ทั้งคู่เคยร่วมงานกันมาแล้วครั้งหนึ่งเมื่อรอง-จิตต์สิงห์ได้มาเป็น 1 ใน 5 ศิลปินรับเชิญในนิทรรศการ ‘สาร’ ของอาจารย์ชวลิต เสริมปรุงสุข จัดแสดงที่ MOCA Bangkok เมื่อปี 2564 แต่นี่เป็นครั้งแรกที่ได้มาทำนิทรรศการเดี่ยวร่วมกันในโอกาสที่รอง จิตต์สิงห์ มีอายุครบ 60 ปี เมื่อปี 2565 แต่ด้วยสถานการณ์โควิดและอีกหลายๆ สิ่ง จึงมาลงตัวการจัดแสดงงานในเดือนสิงหาคม 2566 โดยหยิบยกเรื่องเวลามานำเสนอผ่านองค์ประกอบของผลงานในอดีตที่นำมาสร้างสรรค์ในรูปแบบใหม่ เพื่อสะท้อนตัวแทนของปัจจุบัน และสื่อไปยังอนาคตข้างหน้า
“ผมชอบครุ่นคิดเรื่องเวลา อย่างเวลาเดินทางไปต่างประเทศ ก็ชอบคิดว่าทำไมเวลามันไม่เท่ากัน เวลาของญี่ปุ่นเร็วกว่า เหมือนอยู่ในอนาคต ส่วนอเมริกาช้ากว่าเรา อะไรแบบนี้ ส่วนคำว่า ‘สวัสดี’ มันเกิดจากตอนที่ผมทำพรีเซนเทชั่นชิ้นหนึ่งอยู่ แล้วปกติหน้าสุดท้ายเราจะเขียน Thank you แต่อยู่ดีๆ วันนั้นผมเขียนสวัสดี ก็เลยคิดว่าเวลาเราเจอหน้าหรือจากกันก็เอ่ยคำว่าสวัสดี มันเลยไปเชื่อมโยงกับสิ่งที่ผมชอบนึกถึง อดีต ปัจจุบัน อนาคต มันย้อนไปย้อนมาได้นะ อดีตก็เคยเป็นอนาคตมาก่อน หรือถ้าไม่มีอดีต ก็ไม่มีอนาคต” รอง-จิตต์สิงห์ เล่าถึงที่มาของชื่อนิทรรศการ
เขาคือศิลปินผู้หลงใหลแฟชั่น และยังเป็นนักออกแบบแฟชั่นที่หลงใหลศิลปะ อดีตหัวหน้าฝ่ายออกแบบของแบรนด์ดังอย่าง Greyhound และอดีตครีอีเทีฟไดเรกเตอร์หลายแบรนด์ในเครือ เช่น Playhoud, Hound And Friends ที่ได้ลายเส้นมิคกี้เมาส์ Project 1.1 ที่ร่วมกับ The Mall ใช้เวลาในวงการร่วมกว่าสามทศวรรษ เจ้าของรางวัลนักออกแบบและรางวัลด้านจิตรกรรมมากมาย ที่ได้รับการยอมรับในสาขาอาชีพทั้งสายศิลปะและแฟชั่น ด้วยสไตล์การทำงานที่แฝงความขบถและความคิดนอกกรอบ
“ปี 2519 เป็นปีที่พี่รองวาดการ์ตูนส่งประกวดในสมัยเด็กและได้รางวัล เขาไปเจองานชิ้นนี้และได้เห็นลายเส้นที่เป็นซิกเนเจอร์ของตัวเอง มันโผล่มาตั้งแต่ตอนนั้นแล้ว เราก็เลยเล่าเรื่องผ่านงานใหม่โดยอ้างอิงโดยอ้างอิงถึงงานที่ผ่านมาอย่างงานในตอนนั้น ต่อมาถึงช่วงที่เรียนวิทยาลัยช่างศิลป์ ก่อนเข้ามหาวิทยาลัยศิลปากร จนมาทำงานที่เกรย์ฮาวด์ และทำงานไฟน์อาร์ต งานนี้เรานำเสนอเรื่องเวลา อดีต ปัจจุบัน อนาคต แต่ไม่นำเสนอเวลาที่เป็นเส้นตรง คือมันเป็นเลเยอร์ทับซ้อนทั้งเรื่องของวิชวลและเรื่องของเวลา” คุณนิ่ม นิยมศิลป์ เล่าขยายความ
เธอเป็นภัณฑารักษ์อิสระที่จบการศึกษาระดับปริญญาโทด้านประวัติศาสตร์ศิลป์จาก Birkbeck, University of London แม้จะสนใจในศิลปะร่วมสมัยและคิวเรทนิทรรศการหลากหลายสื่อ แต่นี่เป็นครั้งแรกที่เธอได้มาสัมผัสงานแฟชั่น จึงเป็นการทำงานระหว่างศิลปินและภัณฑารักษ์ที่มีการถ่ายเทประสบการณ์ระหว่างกันและสร้างความสมดุล
องค์ประกอบของผลงานในอดีต กลายมาเป็นวัตถุดิบของงานปัจจุบัน
“เราเห็นตรงกันว่าไทม์ไลน์ 1234 มันน่าเบื่อค่ะ ก็เลยยกบางองค์ประกอบของงานในอดีตมา เช่น ตัวการ์ตูนที่เคยวาด ก็เอามาทำงานที่เป็นไม้โดยใช้กบ superhero ที่เป็นอิทธิพลในสมัยเด็ก หรืองานที่ได้รางวัลตอนช่วงเรียนปริญญาตรี ก็เอามาจับแยกออก เทปนิตโต้ที่ศิลปินใช้กันเยอะๆ เขาก็มาเพนต์และใช้แอร์บรัชสร้างเงาให้เหมือนจริง แม้แต่รอยกรีดคัตเตอร์ กระดาษ สีที่กระจายอยู่บนพื้น สิ่งที่เห็นในสตูดิโอต่างๆ ก็นำมาเป็นองค์ประกอบและจัดคอมโพสใหม่ เราหาสิ่งที่เชื่อมกันระหว่างงานเก่า งานปัจจุบัน และต่อไปข้างหน้าด้วย” คุณนิ่มยกตัวอย่าง
“งานเหล็กดัด มันเริ่มจากงานที่แล้วที่เราทำที่ MOCA นี่แหละ ตอนนั้นก็พูดเรื่องเวลาเหมือนกัน เขาทำอินสตอลเลชั่น คือยกส่วนประกอบของบ้านมาเยอะมาก ยกบันไดไม้ เหล็กดัด มาเป็นชิ้นๆ แล้วมาติดตั้งที่ผนัง แต่ครั้งนี้มีการเอาเหล็กดัดมา เปลี่ยนโครงสร้างให้มีรูปทรงใหม่ ผสมผสานกับของที่เขาเคยเก็บไว้ อย่างเฟรมเก่า หรือสติกเกอร์ที่เขาซื้อที่อิตาลีเมื่อ 20 ปีที่แล้ว ผ้าก็เป็นผ้าบุเฟอร์นิเจอร์ ทุกอย่างคือการรื้อนู่น เติมนี่ มีความ DIY เปลี่ยนโครงสร้าง reuse เป็นการเอาของที่เขาเก็บสะสม ความสนใจของเขา ตัวตนของเขา มาพรีเซนต์ผ่านตัวงาน
“ส่วนของม็อกอัพที่เป็นเสื้อผ้า เราก็คิดว่าเอาร้านเสื้อมาเลย ให้มันเป็นคอมเมอร์เชียลไปเลย แต่เราก็ทรีตงานเสื้อผ้าเป็นอาร์ตพีซไม่ต่างจากพวกงานเซรามิก ตัวช็อปก็คืออาร์ตพีซที่ภายในอาร์ตพีซนั้นคือเสื้อผ้าแต่ละชิ้น ที่ได้แรงบันดาลใจจากแฟชั่นที่พี่รองเคยทำตั้งแต่สมัยอยู่เกรย์ฮาวด์ และบางชิ้นก็ได้แรงบันดาลใจจากงานไฟน์อาร์ต เสื้อผ้าก็มีเสื้อผ้าวินเทจ เสื้อของเขา เสื้อของลูก หรือตัดบางส่วนมาทำเป็นเสื้อผ้าชิ้นใหม่ บางอันก็เป็นผ้าเก่าทำเป็นแพตช์เวิร์กต่อกันเป็นเดรส บางอันเป็นดรออิ้งบนเสื้อ” คุณนิ่มบอกว่าตัวเองไม่ใช่คนแฟชั่น และไม่ใช่คนชอบแต่งตัวนัก แต่สิ่งที่เธอและพี่รองมองคล้ายๆ กัน ก็คือ ‘แฟชั่นเป็นศิลปะ และศิลปะก็เป็นแฟชั่น’
แฟชั่น ศิลปะ เวลาและตัวตนของรอง-จิตต์สิงห์
“ผมไม่เคยแบ่งภาคเลยระหว่างแฟชั่นกับศิลปะ สมัยที่ทำงานเป็นนักออกแบบ ผมทำอะไรอาร์ตๆ ไปในงานแฟชั่น เจ้านายเขาโอเคด้วยซ้ำ” พี่รองเล่าถึงวิธีคิดในการทำงาน “ทุกอย่างที่เห็นในนิทรรศการนี้เป็นความพิเศษที่ผมเอามาปะๆๆ เข้าด้วยกัน ชิ้นที่เป็นหัวผมใส่แว่นเป็นชิ้นที่ท้าทายมาก เพราะที่จริงผมไม่ชอบทำงานประติมากรรม อะไรที่ผมไม่ชอบ มันคือสิ่งท้าทาย ปกติแล้วผมจะประทับใจงานสองมิติที่มันดูเป็นสามมิติได้ รู้สึกมันพิเศษที่มันลวงตาเรา เช่น เวลาใส่แว่นดูหนังสามมิติหรือแว่น VR แต่งานปั้นในยุคเก่านี่เหนื่อยนะ ต้องใช้แรงงาน ใช้เวลาอยู่เหมือนกัน
“ส่วนงานวิดีโอตรงที่นั่งโซฟา คือวิดีโอตอนทำงานครั้งที่แล้วในนิทรรศการของอาจารย์เชาวลิต ซึ่งเราก็มีพูดถึงเรื่องเวลาด้วย จะเห็นสัญลักษณ์ที่ผมใช้ ลูกศรเหมือนสามเหลี่ยมพุ่งไปข้างหน้า หรือพุ่งไปอีกข้างหนึ่ง แล้วก็ขึ้นหรือลง และผมก็เอาภาพวิดีโออันนั้นประกอบอยู่ข้างหลัง น้ำรูปคลื่นซัดเข้า แต่พอย้อนภาพกลับปั๊บ มันดูไม่ออก เหมือนกันล่ะ ถ้าเราถ่ายวิดีโอน้ำก๊อกไหลแล้วเราย้อนภาพกลับ มันเหมือนกันเลย นกบินไป บินกลับ พระอาทิตย์ขึ้น พระอาทิตย์ตก มันก็เหมือนกัน
“แต่ก่อนงานผมสีสันเยอะ ออกจะป๊อปอาร์ตด้วยซ้ำ การแต่งตัวผมก็สีเยอะมาก เปลี่ยนไปเรื่อย แล้วพอมาวันหนึ่ง การใช้ชีวิตมันยากที่เราจะต้อง develop สี หรืออยู่กับอะไรที่มันเยอะจนล้น เป็นแนวคิดมินิมัลลิสม์อย่างหนึ่ง มันคิดอะไรรุงรังเยอะแยะ ไม่ชอบแล้ว เราเอาเวลาส่วนนั้นไปคิดเรื่องอื่นดีกว่า สีเลยเป็นเรื่องรอง แต่งตัวยังคงใส่สีอะไรก็ได้ แต่งานจะจำกัดสี เพื่อให้คนมองอย่างอื่นมากกว่าสี มันมีสีอยู่ในโลก แต่มันไม่ใช่สิ่งสำคัญสำหรับเราในเวลานี้ สีมันเป็นสัญลักษณ์ของสิ่งที่กวนให้เราไปนึกถึงเรื่องอื่นด้วยซ้ำ และผมเลือกใช้บางสี เช่น งานเป็นขาวดำ แต่อยู่ๆ โยนสีทองเข้ามา เพื่อจะสื่ออะไร หรือโยนสีแดงเข้ามาเพื่อจะบอกอะไร และมันไม่ใช่แค่สีขาวดำ ผมพยายามพูดถึงสีเนื้อแท้ อย่างสีของไม้ เซรามิก และเหล็กดัดด้วย”
การทำงานศิลปะด้วยสื่อและเครื่องมือใหม่ๆ ของคนวัย 60
“นิ่มทำงานแบบไม่ได้จำกัดเรื่อง medium อยู่แล้ว จะโฟกัสที่คอนเทนต์หรือแก่น (core) ของงานมากกว่า ฉะนั้นก็จะคุ้นชินกับความหลากหลายของสื่ออยู่แล้ว แต่ความยากคือ พอองค์ประกอบ (element) มันเยอะ การจะขมวดให้ได้ข้อมูลออกมาจึงไม่ง่าย แต่ความที่มีหลายองค์ประกอบนี่แหละ ทำให้มันน่าสนใจ และตรงนี้มันนำเสนอตัวตนของศิลปิน หน้าที่เราคือทำให้คนดูไม่ได้รู้สึกถูกยัดเยียด เราไม่ได้ไกด์ แต่ให้เขาเซนส์เอง” คุณนิ่มแชร์มุมมอง
“ผมนิสัยแบบนี้อยู่แล้ว ชอบความแปลกใหม่ ไม่งั้นจากไฟน์อาร์ต ผมไม่กระโดดไปทำเสื้อผ้าหรอก ชีวิตมันกระชุ่มกระชวยต่อเมื่อคุณเดินออกไปข้างนอก ถ้าคุณอยู่กับที่ ก็เหมือนอยู่ในกะลา คนเราดิ้นรนไปเมืองนอกทำไม ดิ้นรนเข้ากรุงไปทำไม นั่นแหละ ไปอยู่ต่างที่มันก็ตื่นเต้น ถึงแม้อายุมากขึ้น อะไรแบบนี้จะสโลว์ลง แต่ก็ขาดไม่ได้ พวกเครื่องมือใหม่ๆ มันใหม่สำหรับเรา แต่มันอาจจะเก่าสำหรับคนที่เขาเชี่ยวชาญอยู่แล้ว เราก็ไปเรียนรู้จากคนเหล่านั้น เช่น งานเซรามิกก็ได้ไปลองทำเองเลย สนุกดี หรืออย่างงานวิดีโอ ก็มีเด็กจบใหม่มาร่วมงาน โดยที่เราเป็นไดเร็กเตอร์ แม้แต่ AI ผมก็ฝึกฝนเอง ส่วนมากการเรียนรู้เกิดจากการแก้ปัญหา พอเจอปัญหาแล้วเราหาวิธี มันกลับกลายเป็นสิ่งใหม่ที่น่าสนใจ เป็นประสบการณ์ที่ดี และสอนผมเสมอ” พี่รองอธิบาย
“พี่รองเขาเข้ากับเด็กรุ่นใหม่ได้เพราะเขาเปิดมากๆ แต่ด้วยความที่ลองมาหลายอย่าง ทำมาเยอะ มีประสบการณ์ คือยังไงเขาก็รู้ ฉะนั้นก็จะต่างจากเด็กรุ่นใหม่ที่อาจจะ jump in เหมือนกัน แต่เป็นการจัมป์แบบไม่มีประสบการณ์รองรับ โอกาสพลาดอาจจะเยอะกว่า เขาไม่ชอบทำอะไรที่เหมือนคนอื่นเลย มันเป็นตัวตนของเขา เขาชอบให้มันต่าง ใหม่ไม่เหมือนใคร ถ้าเหมือนแล้วเขาเบื่อ มันไม่ใช่การที่เขาพยายาม แต่คือสิ่งที่เขาเป็นมาตลอด เราก็ต้องการให้คนอื่นเห็นว่าเขาเป็นแบบนี้จริงๆ มันเป็นหลักการใช้ชีวิตของเขา ทำให้เขามาถึงจุดตรงนี้” คุณนิ่มเอ่ยถึงความร่วมสมัยของพี่รอง “การเป็นคนที่โอเพ่นในการทำงานกับคนอื่น นี่แหละทำให้ความร่วมสมัยมันเกิด บางทีเรายังรู้สึกแก่กว่าเขาเลย ศิลปินนี่อย่างเท่” เธอหัวเราะ
“ทำงานกับเด็กรุ่นใหม่ สนุกดีครับ บางทีเขาก็ไม่เข้าใจภาษาแบบเรา เราก็ไม่เข้าใจภาษาแบบเขา แต่ก็รู้เรื่องกันด้วยผลงาน เขาก็ได้ประสบการณ์อะไรจากเราไปเหมือนกัน” พี่รองเล่าถึงเพื่อนร่วมงานต่างเจเนอเรชั่นอย่างถ่อมตัว
จากศิลปิน ภัณฑารักษ์ ถึงผู้ชมนิทรรศการ
“เราอยากให้คนที่มาดูนิทรรศการนี้ได้สัมผัสในสิ่งที่ศิลปินทำค่ะ อย่างเรื่องความหลากหลายของงาน การครอสหรือเชื่อมโยงหลายๆ ศาสตร์เข้าด้วยกัน การเอาความรู้หนึ่งมาใช้กับอีกความรู้หนึ่ง หรือเรื่องของประสบการณ์และอายุ คือมันไม่ใช่ว่าอายุเท่านี้จะต้องเป็นแบบนี้ แบบนั้น เพราะพี่รอง 60 แล้วก็ดูไม่เหมือน 60” คุณนิ่มกล่าว
“ผมชอบคำเดียว ‘งานพี่แม่งโคตรเท่’ เท่นี่แปลว่าอะไรคำนี้ เขาไม่ได้บอกว่าวาดรูปเหมือนเหลือเกิน แบบนั้นมันก็เฉยๆ แต่เขาอาจจะหาคำจำกัดความไม่ได้ เลยใช้คำว่าเท่ คนใช้คำนี้กับผมบ่อย ครั้งหนึ่งผลงานเคยลงหน้าปกหนังสือไฟน์อาร์ต แล้วเขาใช้คำจำกัดความถึงจิตต์สิงห์ ประมาณว่า ‘ผลงานของจิตต์สิงห์ดูออกจะเลยจากโจทย์ที่ให้ไปมากหน่อยแต่ถือว่าเท่ที่สุดในนิทรรศการ’”
หลังจากเดินชมผลงานในห้องนิทรรศการหลักครบแล้ว เราเดินมายังห้องเล็กอีกฝั่งซึ่งฉายงานวิดีโอบนจอใหญ่พร้อมกับเพลงประกอบที่วง The Richman Toy แต่งไว้ให้ ซึ่งเป็นการแลกเปลี่ยนงานศิลปะกันเมื่อครั้งที่พี่รองออกแบบเสื้อยืดให้วงจำหน่ายแก่เหล่าแฟนคลับ เพลงนี้แต่งไว้ล่วงหน้าหลาย ปี กำลังทำหน้าที่ของมันเป็นครั้งแรกในนิทรรศการนี้ เพื่อส่งผ่านอดีต ปัจจุบัน และอนาคต ให้มารวมอยู่บนเส้นเดียวกัน
‘สวัสดี 2519 จัดแสดงที่ห้องนิทรรศการหมุนเวียน 1, 2 และ 3 MOCA (Museum of Contemporary Art) ถึงวันที่ 13 กันยายน 2566 ดูรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ https://mocabangkok.com/
Photographer: Thatnut Treamchanchuchai
Fashion Editor: Watchcharachai Nun-Ngam
Produced by Pimpilai Boonjong
