“ลูกของหม่อมฉัน หม่อมฉันรักอย่างดวงใจ และหม่อมฉันมีความตั้งใจอยู่เสมอที่จะนำให้ลูกไปในทางที่ถูกที่ดี สำหรับจะได้เป็นประโยชน์แต่ตัวเอง ญาติ และบ้านเมือง ตัวของหม่อมฉันเองทำประโยชน์อะไรให้บ้านเมืองไม่ได้มาก แต่ถ้าได้ช่วยลูกๆ ให้ได้รับความอบรมและเล่าเรียนในสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่บ้านเมืองได้แล้ว หม่อมฉันก็จะรู้สึกอิ่มใจเหมือนกัน” เนื้อความจากจดหมายที่สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี (สมเด็จย่า) ทรงเขียนถึงสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า วันที่ 12 กรกฎาคม 2476 (จากหนังสือ “เจ้านายเล็กๆ-ยุวกษัตริย์” พระราชนิพนธ์ในสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์)
พระจริยวัตรอันงดงามของในหลวงรัชกาลที่ 9 ซึ่งเป็นที่ประจักษ์ต่อสายตาและประทับในดวงใจของชาวไทยทั้งชาตินั้น หากจะยกเป็นความดีให้ผู้ใดได้ ก็คงจะเป็น “สมเด็จย่า” หรือ “สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี” คุณเองก็คงเคยได้ยินเรื่่องเล่ากล่าวขวัญถึงการเลี้ยงดูและอบรมสั่งสอนในทุกๆด้าน อย่างเช่นความมัธยัสถ์ ดังที่สมเด็จพระพี่นางฯ ได้เล่าไว้ว่า “ในการประหยัดก็ได้จัดให้มีเงินค่าขนม สัปดาห์ละครั้งตามอายุ และก็ได้ไม่มากนัก แต่ถ้าจะซื้อหนังสือหรือของเล่น ท่านก็บอกว่าถึงวันเกิดจะซื้อให้ จะไม่ซื้อพร่ำเพรื่อ” หรือแม้แต่เมื่อเจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ (จิตร ณ สงขลา) ได้เข้าเฝ้าฯ กราบทูลเชิญให้พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอานันทมหิดล เป็นพระมหากษัตริย์พระองค์ที่ 8 แห่งพระบรมราชวงศ์จักรี ซึ่งในขณะนั้นมีพระชนมายุเพียง 8 พรรษาหลังในหลวงรัชกาลที่ 7 ได้ทรงสละราชสมบัติเมื่อพ.ศ. 2477 หม่อมสังวาลย์ยังได้เจรจาไปว่า “จะขออยู่อย่างอินคอกนิโต [ไม่เผยตัว] ให้ได้โอกาสเป็นเด็กธรรมดามากที่สุดที่จะมากได้…ถ้าจะมาบังคับให้อยู่หรูหรากันอย่างคิงเต็มที่ซึ่งจะไม่ดีเลยสำหรับเด็ก จะทำให้ลำบากและเด็กไม่เป็นสุขแล้ว เห็นจะเป็นคิงไม่ได้ เพราะจะอยู่อย่างไม่หรูหราแต่อย่างเรียบร้อย ก็ไม่ได้ทำให้เสียชื่อเสียงหรือน่าเกลียดอะไร” จากนั้นทั้งสี่พระองค์จึงย้ายไปประทับที่บ้านเช่าขนาดใหญ่ขึ้นในเมืองปุยยี (ใกล้กับแห่งเดิมที่เมืองโลซาน) เพื่อให้สมพระเกียรติของพระราชโอรส (ในหลวงรัชกาลที่ 8)
เนื่องจากบทความนี้เขียนขึ้นเพื่อรำลึกถึงคุณงามความดีของสมเด็จย่า ผู้เขียนจึงต้องขอเท้าความไปถึงสมัยที่พระองค์ยังเป็นสามัญชน เดิมทีสมเด็จย่านั้นเกิดในตระกูลช่างทอง โดยมีพระนามเดิมว่า ‘สังวาลย์’ (สมัยนั้นยังไม่มีนามสกุล) ก่อนที่พระชนนีจะนำพระองค์ไปถวายตัวเป็นข้าหลวงเมื่อมีพระชนมายุเพียง 7-8 พรรษา จึงได้ศึกษาที่โรงเรียนศึกษานารี โรงเรียนสตรีวิทยา และตัดสินพระทัยเข้าโรงเรียนแพทย์ผดุงครรภ์และหญิงพยาบาลแห่งศิริราช จากนั้นยังได้รับพระราชทานทุนเล่าเรียนเพื่อคัดเลือกไปศึกษาวิชาแพทยศาสตร์ ณ มหาวิทยาลัย ฮาร์วาร์ด รัฐแมสสาชูแสตต์ สหรัฐอเมริกา อันเป็นเหตุให้ได้เข้าเฝ้าฯ เป็นครั้งแรกในฐานะนักเรียนทุนของพระราชมารดา จนกลายเป็นที่สนิทเสน่หาในเวลาต่อมา
ขณะที่กำลังทรงศึกษาวิชาแพทย์ปีที่ 1 สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมขุนสงขลานครินทร์ (พระราชบิดาในหลวงรัชกาลที่ 8 และในหลวงรัชกาลที่ 9) ทรงพบและพอพระทัยกับสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี จนได้มีลายพระหัตถ์กราบบังคมทูลสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า เพื่อขอพระราชทานพระราชานุญาตหมั้น ความว่า “สังวาลย์เป็นกำพร้า…แต่งงานแล้วก็มาใช้นามสกุลหม่อมฉัน หม่อมฉันไม่ได้เลือกเมียด้วยสกุลรุนชาติ ต้องเกิดเป็นอย่างนั้น ต้องเกิดเป็นอย่างนี้ คนเราเลือกเกิดไม่ได้ หม่อมฉันเลือกคนดี ทุกข์สุขเป็นเรื่องของหม่อมฉันเอง” เนื้อความในพระหัตถเลขาที่สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมขุนสงขลานครินทร์ (พระราชบิดาของในหลวงรัชกาลที่ 9)
เรื่องราวต่อจากนั้นใครๆก็คงทราบดี นางสาวสังวาลย์ได้เข้าพิธีอภิเสกสมรสกับสมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมขุนสงขลานครินทร์ มีศักดิ์เป็นหม่อมสังวาลย์ มหิดล ณ อยุธยา ประสูติพระราชธิดา 1 พระองค์ที่กรุงลอนดอน ประเทศอังกฤษ พระราชโอรสองค์แรกที่สาธารณรัฐไวมาร์ (ต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็นประเทศเยอรมนี) และพระราชโอรสองค์ที่สอง ณ เมืองเคมบริดจ์ สหรัฐอเมริกา และด้วยโชคชะตาฟ้าลิขิต พระราชโอรสทั้งสองจึงได้เสด็จขึ้นครองราชย์ในเวลาต่อมา
แน่นอนว่าเรายังไม่อาจลืมพระนาม “แม่ฟ้าหลวง” ที่ชาวบ้านในถิ่นทุรกันดารใช้เรียกพระองค์ เนื่องมาจากเมื่อสมเด็จย่าได้พระราชทานความช่วยเหลือผ่านทางเฮลิคอปเตอร์พระที่นั่ง ราวกับเสด็จจากฟากฟ้าและช่วยให้ชาวบ้านมีชีวิตที่ดีขึ้น นอกจากนั้นยังได้เสด็จราชดำเนินไปยังที่ต่างๆพร้อมกับในหลวง เป็นที่มาของภาพอันตราตรึงใจขณะในหลวงประคองสมเด็จย่าไปทุกที่ ดังที่พระองค์รับสั่งว่า “ตอนเล็กๆ แม่ประคองเรา สอนเราเดิน หัดให้เราเดิน เพราะฉะนั้น ตอนนี้แม่แก่แล้ว เราต้องประคองแม่เดิน” อันเป็นคำสอนที่พสกนิกรชาวไทยต่างน้อมรับไว้เป็นเยี่ยงอย่างในเรื่องของการดูแลบุพการียามแก่เฒ่า ในเรื่องการเลี้ยงดูบุตรก็เช่นกัน บิดามารดาผู้ใดที่เลี้ยงบุตรด้วยความรักความอบอุ่นและการอบรมสั่งสอนแล้ว บุตรเหล่านั้นจึงสามารถเติบโตเป็นคนดีและมีความกตัญญูได้
ไม่ว่ามองจากแง่มุมใด เรื่องราวของสมเด็จย่านั้นก็ช่างงดงามและซาบซึ้งยิ่งกว่าเทพนิยายเรื่องใด คำสอนและข้อคิดนั้นมีอยู่ทุกบรรทัดหากอ่านอย่างดี ที่สุดแล้ว สิ่งที่ผู้เขียนได้เรียนรู้จากพระราชประวัตินี้คงจะไม่พ้นสัจธรรมง่ายๆ ที่ว่า หากคิดดี พูดดี ทำดีแล้ว ไม่ว่าจะเกิดมาเช่นไร ชีวิตก็จะมีแต่เจริญขึ้นนั่นเอง
ที่มา: หนังสือ “แม่เล่าให้ฟัง: พระประวัติสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนีระหว่างพ.ศ. 2443-2481” พระนิพนธ์สมเด็จพระพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์, หนังสือ “เจ้านายเล็กๆ-ยุวกษัตริย์” พระราชนิพนธ์ในสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์, เว็บไซต์ www.fwc1954.org
รูปภาพประกอบ : สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ (.finearts.go.th/nat/)
